black winged kite

કપાસી (Black-winged Kite), જેનું વૈજ્ઞાનિક નામ Elanus caeruleus છે, તે Accipitridae પરિવારનું એક નાનું અને આકર્ષક શિકારી પક્ષી છે. તે આકાશમાં એક જ જગ્યાએ સ્થિર રહીને (Hovering) શિકાર કરવાની તેની અનોખી શૈલી માટે જાણીતું છે.

કપાસી એક નાનું પક્ષી છે, જેની લંબાઈ આશરે ૩૧ થી ૩૪ સેમી હોય છે. તેના શરીરનો મુખ્ય રંગ સફેદ અને રાખોડી હોય છે, જ્યારે તેની પાંખો પર કાળા રંગના ડાઘા (Shoulder patches) જોવા મળે છે. તેની સૌથી આકર્ષક વિશેષતા તેની નારંગી-લાલ આંખો છે, જે ઘુવડની જેમ આગળની તરફ હોય છે. નર કરતા માદા કદમાં થોડી મોટી હોય છે.

આ પક્ષી મુખ્યત્વે ખુલ્લા ઘાસના મેદાનો, સાવન્નાહ, અને ખેતીલાયક જમીનોમાં જોવા મળે છે. તે દરિયાઈ સપાટીથી ૨૭૦૦ મીટરની ઊંચાઈ સુધી જોવા મળી શકે છે. શુષ્ક વિસ્તારોમાં, તેને પાણીના સ્ત્રોતની નજીક રહેવું ગમે છે. તે ઘણીવાર વીજળીના તાર અથવા સૂકા ઝાડની ટોચ પર બેઠેલું જોવા મળે છે.

કપાસીનો મુખ્ય ખોરાક નાના ઉંદરો છે. આ ઉપરાંત, તે નીચે મુજબના જીવોનો શિકાર કરે છે:

• નાના જમીન પર રહેતા પક્ષીઓ
• ગરોળી અને અન્ય સરીસૃપ
• મોટા જીવજંતુઓ જેમ કે તીડ
• દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં તે મૃત માછલી પણ ખાઈ શકે છે

કપાસીના માળા ઝાડ પર જોવા મળે છે. સંવનન દરમિયાન, નર અને માદા આકાશમાં વિવિધ કરતબો બતાવે છે. તેઓ આખું વર્ષ સાથે રહે છે. જો કોઈ શિકારી પક્ષી અથવા કાગડો તેમના માળાની નજીક આવે, તો માતા-પિતા ખૂબ જ આક્રમક બનીને હુમલો કરે છે.

કપાસી તેના શિકાર માટે જાણીતું છે. તે હવામાં એક જ જગ્યાએ પાંખો ફફડાવીને સ્થિર રહી શકે છે, જેને 'Hovering' કહેવામાં આવે છે. જ્યારે તેને જમીન પર શિકાર દેખાય, ત્યારે તે શાંતિથી નીચે ઉતરે છે. તે મોટે ભાગે સાંજના સમયે વધુ સક્રિય હોય છે.

કપાસી હાલમાં વન્યજીવન સંરક્ષણની દ્રષ્ટિએ 'Least Concern' (ઓછી ચિંતાજનક) શ્રેણીમાં આવે છે. તેની વસ્તી સ્થિર છે કારણ કે તે માનવ વસાહતો અને ખેતરોમાં સારી રીતે અનુકૂલન સાધી શકે છે.

1. કપાસીની આંખો ઘુવડની જેમ આગળની તરફ હોય છે, જે તેને અંતરનું સચોટ અનુમાન લગાવવામાં મદદ કરે છે.
2. તે ઘણીવાર ૫૦૦ જેટલા પક્ષીઓના મોટા ટોળામાં રાતવાસો કરે છે.
3. જ્યારે તે બેઠેલું હોય, ત્યારે તે વારંવાર તેની પૂંછડી ઉપર-નીચે કરે છે, જે ઉત્તેજનાની નિશાની હોઈ શકે છે.
4. તે તેના શિકારને પગ વડે હવામાં પકડે છે.

જો તમે કપાસીને જોવા માંગતા હોવ, તો વહેલી સવારે અથવા મોડી સાંજે ખુલ્લા ખેતરોમાં તપાસ કરો. વીજળીના થાંભલા અથવા એકલ-દોકલ ઝાડ પર તે બેઠેલું જોવા મળી શકે છે. તેની લાલ આંખો અને પાંખોના કાળા ડાઘા તેને ઓળખવામાં મદદરૂપ થશે.

નિષ્કર્ષમાં, કપાસી એ ખેડૂતો માટે ખૂબ જ ઉપયોગી પક્ષી છે કારણ કે તે ઉંદરોનું નિયંત્રણ કરવામાં મદદ કરે છે. તેની સુંદરતા અને શિકાર કરવાની કળા તેને પક્ષી પ્રેમીઓ માટે એક આકર્ષણનું કેન્દ્ર બનાવે છે.