Jerdons Nightjar વિશે મૂળભૂત માહિતી

જર્ડન્સ નાઈટજાર (Jerdon's Nightjar), જેનું વૈજ્ઞાનિક નામ Caprimulgus atripennis છે, તે એક ખૂબ જ રહસ્યમય અને નિશાચર પક્ષી છે. આ પક્ષી મુખ્યત્વે દક્ષિણ એશિયાના જંગલોમાં જોવા મળે છે અને તેની છદ્માવરણ (Camouflage) કરવાની ક્ષમતા અદભૂત છે.

આ પક્ષીનું કદ આશરે 24 થી 26 સેમી જેટલું હોય છે. તેના શરીરનો મુખ્ય રંગ ભૂરો (Brown) છે, જેની સાથે ગ્રે (Grey) રંગના મિશ્રણથી તે સૂકા પાંદડા કે લાકડા જેવું દેખાય છે. આ રંગ તેને દિવસ દરમિયાન શિકારીઓથી બચવામાં મદદ કરે છે.

જર્ડન્સ નાઈટજાર મુખ્યત્વે નીચેના વિસ્તારોમાં જોવા મળે છે:

• પાંખા જંગલો (Open forests)
• ઝાડવાવાળા મેદાનો
• પહાડી વિસ્તારોના નીચાણવાળા ભાગો
• બગીચાઓ અને વાવેતરની આસપાસના વિસ્તારો

તે એક કીટભક્ષી પક્ષી છે. તેનો મુખ્ય ખોરાક નીચે મુજબ છે:

• રાત્રિના સમયે ઉડતા જીવજંતુઓ
• પતંગિયા અને ફૂદાં (Moths)
• ભમરા અને અન્ય નાના કીડા

આ પક્ષી કોઈ ખાસ માળો બનાવતું નથી. માદા નાઈટજાર જમીન પર સીધા જ પાંદડા કે પથ્થરોની વચ્ચે ઈંડા મૂકે છે. તેનો રંગ જમીન સાથે ભળી જતો હોવાથી ઈંડા સુરક્ષિત રહે છે.

તે એક અત્યંત સક્રિય નિશાચર પક્ષી છે. દિવસ દરમિયાન તે જમીન પર કે ઝાડની ડાળી પર સ્થિર બેસી રહે છે. રાત્રે તે ખૂબ જ ઝડપથી ઉડીને જીવજંતુઓનો શિકાર કરે છે. તેનો અવાજ રાત્રિના સમયે સ્પષ્ટ સંભળાય છે.

આ પક્ષી હાલમાં 'ઓછા જોખમ' (Least Concern) ની શ્રેણીમાં આવે છે, પરંતુ જંગલોનો નાશ થવાથી તેના કુદરતી આવાસ પર અસર પડી રહી છે.

1. તેને 'નાઈટજાર' કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે રાત્રે જ સક્રિય થાય છે.
2. તેની આંખો રાત્રે પ્રકાશ પરાવર્તિત કરે છે, જે તેને શોધવામાં મદદ કરે છે.
3. તેની ઉડવાની શૈલી એકદમ શાંત હોય છે, જેથી શિકારને અવાજની જાણ થતી નથી.

જો તમે આ પક્ષીને જોવા માંગતા હોવ, તો રાત્રિના સમયે ટોર્ચ લઈને જંગલ વિસ્તારમાં જવું જોઈએ. તેના અવાજને ઓળખવો એ તેને શોધવાની શ્રેષ્ઠ રીત છે. ફોટોગ્રાફી કરતી વખતે ફ્લેશનો ઉપયોગ ટાળવો.

જર્ડન્સ નાઈટજાર કુદરતનું એક અદભૂત સર્જન છે. પર્યાવરણમાં જીવજંતુઓની સંખ્યાને નિયંત્રિત કરવામાં તેનું મોટું યોગદાન છે. તેના સંરક્ષણ માટે આપણે તેના કુદરતી આવાસને જાળવી રાખવું જરૂરી છે.