पेरेग्रीन फाल्कन (Falco peregrinus) हा जगातील सर्वात शक्तिशाली आणि प्रभावी शिकारी पक्षांपैकी एक आहे. हा पक्षी त्याच्या कमालीच्या वेगासाठी आणि अचूक शिकारीसाठी जगप्रसिद्ध आहे. याला मराठीत 'बहिरी ससाणा' या नावाने देखील ओळखले जाते.
Falco peregrinus
| Scientific Name | Falco peregrinus |
|---|---|
| Status | LC कमी काळजी |
| Size | 38-51 cm (15-20 inch) |
| Colors |
Black
Brown
|
| Type | Birds of Prey |
| bengali: | পেরেগà§à¦°à¦¿à¦¨ শাহিন |
|---|---|
| bhojpuri: | बिहिरी |
| french: | Faucon pèlerin |
| gujarati: | શાહીન, કાળો શાહીન, લાલ માથાની શાહીન, àªà«‡àª°à«€ (માદા), àªà«‡àª°à«€àª¬àªš (નર) |
| hindi: | शाहीन |
| malayalam: | കായൽ à´ªàµà´³àµà´³àµ |
| marathi: | बहिरी ससाणा, शाही ससाणा |
| oriya: | ଛଞàଚାଣ |
| tamil: | வலà¯à®²à¯‚ற௠|
पेरेग्रीन फाल्कन (Falco peregrinus) हा जगातील सर्वात शक्तिशाली आणि प्रभावी शिकारी पक्षांपैकी एक आहे. हा पक्षी त्याच्या कमालीच्या वेगासाठी आणि अचूक शिकारीसाठी जगप्रसिद्ध आहे. याला मराठीत 'बहिरी ससाणा' या नावाने देखील ओळखले जाते.
पेरेग्रीन फाल्कनचा आकार साधारणपणे कावळ्याएवढा असतो, ज्याची लांबी ३८ ते ५१ सेमी दरम्यान असते. याची पाठ निळसर-राखाडी रंगाची असून पोटाचा भाग पांढरा आणि त्यावर काळ्या आडव्या पट्ट्या असतात. याचे डोके काळे असते आणि डोळ्यांच्या खाली मिशांसारखा काळा ठिपका असतो. या पक्षांमध्ये मादी ही नरापेक्षा आकाराने मोठी असते.
हे पक्षी प्रामुख्याने डोंगराळ प्रदेश आणि उंच कड्यांवर प्रजनन करतात. हिवाळ्यामध्ये ते मोठ्या नद्या, तलाव, दलदलीचे प्रदेश, समुद्रकिनारे आणि खारफुटीच्या जंगलांजवळ वास्तव्यास असतात. न्यूझीलंड आणि अतिध्रुवीय प्रदेश वगळता हा पक्षी पृथ्वीवरील जवळजवळ सर्वच खंडांमध्ये आढळतो.
पेरेग्रीन फाल्कनचा मुख्य आहार इतर पक्षी आहेत. ते प्रामुख्याने कबुतरे, बदके, आणि लहान गाणारे पक्षी यांची शिकार करतात. याव्यतिरिक्त ते वटवाघळे, उंदीर आणि खारींसारख्या लहान सस्तन प्राण्यांनाही खातात. लहान शिकार ते हवेत उडतानाच पकडून खातात.
यांचे प्रजनन क्षेत्र आर्क्टिक टुंड्रापासून उष्णकटिबंधीय प्रदेशांपर्यंत पसरलेले आहे. हे पक्षी सहसा उंच कड्यांच्या कपारीत किंवा उंच इमारतींच्या टोकावर आपली घरटी बनवतात. हे पक्षी आपल्या घरट्याचे आणि पिल्लांचे रक्षण करण्यासाठी अत्यंत आक्रमक असतात.
हा पक्षी उड्डाणात अत्यंत कुशल आहे. शिकार करताना तो आकाशात खूप उंच जातो आणि आपले पंख शरीराशी जोडून अत्यंत वेगाने शिकारीवर झडप घालतो, ज्याला 'स्टूप' (Stoop) असे म्हणतात. हा पवित्रा घेताना त्याचा वेग प्रचंड असतो.
पेरेग्रीन फाल्कन एकेकाळी कीटकनाशकांच्या (उदा. DDT) वापरामुळे धोक्यात आले होते, परंतु संवर्धन प्रयत्नांमुळे आता त्यांची संख्या स्थिर आहे. सध्या त्यांना वन्यजीव संरक्षण कायद्यांतर्गत संरक्षण प्राप्त आहे.
पेरेग्रीन फाल्कन हा केवळ एक पक्षी नसून निसर्गातील अभियांत्रिकीचा एक उत्कृष्ट नमुना आहे. त्याचा वेग, दृष्टी आणि शिकारीचे कौशल्य थक्क करणारे आहे. अशा या अद्भुत पक्षाचे जतन करणे ही काळाची गरज आहे.
Official Distribution Data provided by BirdLife International and Handbook of the Birds of the World (2025)
The bengali name for Peregrine Falcon is পেরেগà§à¦°à¦¿à¦¨ শাহিন.
The bhojpuri name for Peregrine Falcon is बिहिरी.
The french name for Peregrine Falcon is Faucon pèlerin.
The gujarati name for Peregrine Falcon is શાહીન, કાળો શાહીન, લાલ માથાની શાહીન, àªà«‡àª°à«€ (માદા), àªà«‡àª°à«€àª¬àªš (નર).
The hindi name for Peregrine Falcon is शाहीन.
The malayalam name for Peregrine Falcon is കായൽ à´ªàµà´³àµà´³àµ.
The marathi name for Peregrine Falcon is बहिरी ससाणा, शाही ससाणा.
The oriya name for Peregrine Falcon is ଛଞàଚାଣ.
The tamil name for Peregrine Falcon is வலà¯à®²à¯‚à®±à¯.
