Wedge Tailed Shearwater बद्दल मूलभूत माहिती

वेज-टेल्ड शियरवॉटर (Ardenna pacifica) हा प्रोसेलारिडे (Procellariidae) कुटुंबातील एक मध्यम-मोठ्या आकाराचा सागरी पक्षी आहे. या पक्ष्याला न्यूझीलंड आणि ऑस्ट्रेलियात 'मटनबर्ड' म्हणूनही ओळखले जाते. हे पक्षी प्रामुख्याने उष्णकटिबंधीय पॅसिफिक आणि हिंदी महासागराच्या क्षेत्रात आढळतात.

या पक्ष्याची लांबी साधारणपणे ४१ ते ४६ सेमी असते. याचे सर्वात महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे याची मोठी, पाचरीच्या आकाराची (wedge-shaped) शेपटी, जी त्याला हवेत तरंगण्यास मदत करते. हे पक्षी दोन रंगांच्या छटांमध्ये (morphs) आढळतात - गडद आणि फिकट. फिकट रंगाच्या पक्ष्यांचे वरचे शरीर राखाडी-तपकिरी आणि खालचे शरीर पांढरट असते. त्यांची चोच गडद रंगाची असते आणि पाय गुलाबी रंगाचे असून ते शरीराच्या मागच्या बाजूला असतात, जे पोहण्यासाठी अत्यंत उपयुक्त ठरतात.

वेज-टेल्ड शियरवॉटर हे प्रामुख्याने खुल्या समुद्रात (pelagic) राहणारे पक्षी आहेत. ते अनेकदा मासेमारी करणाऱ्या बोटींचा पाठलाग करताना दिसतात. हे पक्षी जपान, हवाई बेटे, सेशेल्स आणि ऑस्ट्रेलियाच्या किनारपट्टीवरील बेटांवर प्रजनन करतात आणि त्यांचे वास्तव्य प्रामुख्याने किनारपट्टीपासून दूर असलेल्या पाण्यात असते.

या पक्ष्यांचा आहार प्रामुख्याने सागरी जीवांवर आधारित असतो. ते मुख्यत्वे मासे, स्क्विड आणि क्रस्टेशियन्स खातात. त्यांच्या आहारात ६६% वाटा माशांचा असतो, ज्यामध्ये 'गोटफिश' (Goatfish) हे त्यांचे सर्वात आवडते खाद्य आहे.

हे पक्षी बेटांवर मोठ्या वसाहती करून राहतात. ते जमिनीवर बिळे खोदून किंवा नैसर्गिक कपारींमध्ये आपली घरटी बनवतात. पॅसिफिक आणि हिंदी महासागरातील विविध बेटांवर त्यांचे प्रजनन क्षेत्र विखुरलेले आहे.

वेज-टेल्ड शियरवॉटर हे हवेत उडतानाच शिकार करण्यात पटाईत आहेत. ते पाण्याच्या पृष्ठभागावर चोच मारून किंवा आपले डोके पाण्यात बुडवून शिकार करतात. ते क्वचितच पूर्णपणे पाण्यात डुबकी मारतात. त्यांच्या पायांची रचना त्यांना उत्तम पोहण्यास मदत करते, परंतु जमिनीवर चालताना त्यांना काहीसा त्रास होतो.

सध्या वेज-टेल्ड शियरवॉटर या प्रजातीला आययूसीएन (IUCN) द्वारे 'कमी चिंताजनक' (Least Concern) श्रेणीत ठेवण्यात आले आहे. तथापि, सागरी प्रदूषण आणि काही बेटांवरील आक्रमक प्रजातींमुळे त्यांच्या अधिवासाला धोका निर्माण होऊ शकतो.

1. या पक्ष्याच्या शेपटीच्या विशिष्ट आकारामुळे त्याला 'वेज-टेल्ड' असे नाव मिळाले आहे.
2. हे पक्षी हजारो मैलांचा समुद्री प्रवास करण्याची क्षमता ठेवतात.
3. त्यांच्या रंगाच्या दोन छटा (गडद आणि फिकट) त्यांच्या लिंगावर किंवा प्रजननावर अवलंबून नसतात.
4. यांचे पाय शरीराच्या खूप मागे असतात, जे पोहण्यासाठी अनुकूल असले तरी जमिनीवर चालण्यासाठी गैरसोयीचे असतात.

• या पक्ष्यांना पाहण्यासाठी समुद्राच्या सफारीवर जाणे किंवा किनारपट्टीवर पहाटेच्या वेळी निरीक्षण करणे फायदेशीर ठरते.
• त्यांची उडण्याची पद्धत आणि पाचरीसारखी शेपटी हे त्यांना ओळखण्याचे मुख्य मार्ग आहेत.
• पक्षी निरीक्षणासाठी चांगल्या क्षमतेच्या दुर्बिणीचा (Binoculars) वापर करा, कारण हे पक्षी सहसा किनाऱ्यापासून दूर असतात.

वेज-टेल्ड शियरवॉटर हा समुद्री परिसंस्थेतील एक अत्यंत महत्त्वाचा आणि वैशिष्ट्यपूर्ण पक्षी आहे. त्याची उडण्याची कला आणि लांब पल्ल्याचा प्रवास करण्याची क्षमता पक्षीप्रेमींना नेहमीच थक्क करते.