Birds of Prey

Photo by Admin

Warning: Undefined variable $by_location in /home/odescxjtd641/public_html/beefound.in/bird-details.php on line 874

crested serpent eagle

Spilornis cheela

Last update: 26 Jul 2026

Read in: English Español Português हिन्दी বাংলা தமிழ் മലയാളം मराठी ગુજરાતી తెలుగు French Deutsch Русский 日本語简体中文 Italiano Tiếng Việt العربية ಕನ್ನಡ ਪੰਜਾਬੀ

Crested Serpent Eagle ની પાયાની માહિતી

Scientific Name	Spilornis cheela
Status	LC ઓછી ચિંતા
Size	55-75 cm (22-30 inch)
Colors	Brown White
Type	Birds of Prey
Family	Hawks, Eagles

અન્ય ભાષાઓમાં Crested Serpent Eagle ના નામ

assamese	à¦¸à¦¾à¦ªà¦®à§°à¦¾ à¦ˆà¦—à¦², à¦šà§à¦Ÿà¦¿à¦ à§à¦à¦Ÿà¦¿à§Ÿà¦¾ à¦ˆà¦—à¦²
bengali	à¦šà§‚à§œà¦¾à¦¬à¦¾à¦œ, à¦¸à¦°à§à¦ªà¦šà¦¿à¦², à¦à§à¦à¦Ÿà¦¿à§Ÿà¦¾à¦² à¦¸à¦°à§à¦ªà¦šà¦¿à¦²
french	CircaÃ¨te serpentaire
gujarati	àª¶à«€àª–àª°à«‹, àª¶àª¿àª–àª°à«‹
hindi	à¤˜à¥‹à¤˜à¤¾, à¤«à¥à¤°à¤¸à¤¤à¤¿à¤¯à¤¾
kannada	à²•à³†à²³à²¹à²¦à³à²¦à³, à²¶à²¿à²–à³†à²¯à³à²³à³à²³ à²¹à²¾à²µà³à²¹à²¦à³à²¦à³
malayalam	à´šàµ‡à´°à´¾à´šà´¿à´±à´•àµ», à´ªà´¾à´®àµà´ªà´¿àµ» à´ªà´°àµà´¨àµà´¤àµ
marathi	à¤¤à¥à¤£à¤¤à¥à¤£à¥‡, à¤¸à¤°à¥à¤ªà¤®à¤¾à¤° à¤—à¤°à¥à¤¡
nepali	à¤¸à¥à¤—à¤¾ à¤ à¥à¤¡à¥‡ à¤šà¥€à¤², à¤¸à¤°à¥à¤ªà¤šà¥€à¤²
oriya	à¬•àà¬£àà¬¡à¬³à¬¿à¬† à¬‡à¬—à¬², à¬šà¬¿à¬²à¬—àà¬£àà¬¡à¬¿à¬†
portuguese	Ãguia-serpenteira-cristada
punjabi	à¨¸à©±à¨ªà¨®à¨¾à¨° à¨‰à¨•à¨¾à¨¬, à¨•à¨²à¨—à©€à¨§à¨° à¨¸à©±à¨ªà¨®à¨¾à¨° à¨‰à¨•à¨¾à¨¬
sanskrit	à¤¸à¤°à¥à¤ªà¤˜à¥à¤¨, à¤¨à¤¾à¤—à¤¾à¤¨à¥à¤¤à¤•
spanish	culebrera chiila
tamil	à®ªà®¾à®®à¯à®ªà¯ à®ªà®°à¯à®¨à¯à®¤à¯, à®•à¯Šà®£à¯à®Ÿà¯ˆ à®ªà®¾à®®à¯à®ªà¯ à®ªà®°à¯à®¨à¯à®¤à¯
telugu	à°ªà°¾à°®à± à°—à°¦à±à°¦, à°•à±Šà°‚à°¡ à°—à°¦à±à°¦

પરિચય

તિલકધારી ચોટલીયો સાપમાર (Crested Serpent Eagle) એ એશિયાના જંગલોમાં જોવા મળતું એક મજબૂત અને પ્રભાવશાળી શિકારી પક્ષી છે. તેનું વૈજ્ઞાનિક નામ Spilornis cheela છે. આ પક્ષી તેના વિશિષ્ટ દેખાવ અને શિકાર કરવાની પદ્ધતિ માટે જાણીતું છે.

શારીરિક દેખાવ

આ પક્ષીનું કદ આશરે ૫૬ થી ૭૪ સેમી જેટલું હોય છે. તેનો રંગ મુખ્યત્વે ઘેરો કથ્થઈ હોય છે. તેના માથા પર એક સુંદર ચોટલી (crest) હોય છે, જે જ્યારે તે ઉત્તેજિત થાય ત્યારે દેખાય છે. તેની આંખો, ચાંચનો ઉપરનો ભાગ (cere) અને પગ તેજસ્વી પીળા રંગના હોય છે, જે તેને અન્ય પક્ષીઓથી અલગ પાડે છે.

રહેઠાણ

તે મુખ્યત્વે ગાઢ જંગલો, સદાબહાર જંગલો અને નદી કિનારાના નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં રહેવાનું પસંદ કરે છે. તે ભારત સહિત દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયાના દેશોમાં વ્યાપકપણે જોવા મળે છે. આ પક્ષી ઘણીવાર ખેતરોની આસપાસના વૃક્ષો પર પણ જોવા મળી શકે છે.

આહાર

જેમ તેનું નામ સૂચવે છે તેમ, તેનો મુખ્ય ખોરાક સાપ છે. તે ઝેરી અને બિન-ઝેરી બંને પ્રકારના સાપનો શિકાર કરે છે. આ ઉપરાંત, તે ગરોળી, દેડકા, નાના સસ્તન પ્રાણીઓ અને ક્યારેક અન્ય નાના પક્ષીઓનો પણ ખોરાક તરીકે ઉપયોગ કરે છે.

પ્રજનન અને માળો

આ પક્ષીઓનો પ્રજનન કાળ સામાન્ય રીતે ફેબ્રુઆરીથી મે મહિનાની વચ્ચે હોય છે. તેઓ જંગલમાં ઊંચા વૃક્ષો પર લાકડીઓ અને પાંદડાઓનો ઉપયોગ કરીને મોટો માળો બનાવે છે. માદા પક્ષી સામાન્ય રીતે એક જ ઈંડું મૂકે છે.

વર્તન

તિલકધારી ચોટલીયો સાપમાર એકાંતમાં રહેવાનું પસંદ કરતું પક્ષી છે. તે લાંબા સમય સુધી વૃક્ષની ઊંચી ડાળી પર બેસીને જમીન પરના શિકાર પર નજર રાખે છે. ઉડતી વખતે તે હવામાં ગોળ કુંડાળા કરે છે અને એક વિશિષ્ટ તીક્ષ્ણ અવાજ કાઢે છે જે જંગલમાં દૂર સુધી સાંભળી શકાય છે.

સંરક્ષણ સ્થિતિ - LC ઓછી ચિંતા

આઇયુસીએન (IUCN) ની રેડ લિસ્ટ મુજબ, આ પક્ષી 'ઓછી ચિંતાજનક' (Least Concern) શ્રેણીમાં આવે છે. જોકે, જંગલોના આડેધડ વિનાશ અને રહેઠાણ ગુમાવવાને કારણે તેમની સંખ્યા પર અસર પડી શકે છે.

રસપ્રદ તથ્યો

જ્યારે આ પક્ષી ગુસ્સામાં હોય અથવા ઉત્તેજિત હોય ત્યારે તેના માથા પરની ચોટલી પંખાની જેમ ખુલે છે.
તેની પાંખોની નીચે સફેદ ટપકાંવાળી પટ્ટીઓ હોય છે જે ઉડતી વખતે સ્પષ્ટ દેખાય છે.
સાપ પકડવા માટે તેના પગ પર ખાસ ભીંગડાં હોય છે જે તેને સાપના કરડવાથી બચાવે છે.
આ પક્ષી તેના વિસ્તાર પ્રત્યે ખૂબ જ સજાગ હોય છે.

પક્ષી નિરીક્ષકો માટે ટીપ્સ

આ પક્ષીને જોવા માટે સવારનો સમય સૌથી ઉત્તમ છે જ્યારે તે તડકો શેકવા માટે ખુલ્લી ડાળીઓ પર બેસે છે.
તેના વિશિષ્ટ 'કી-કી-કી' જેવા અવાજને ઓળખવાનો પ્રયત્ન કરો.
તેને જોવા માટે સારા બાયનોક્યુલર અને કેમેરાનો ઉપયોગ કરો જેથી તેને ખલેલ ન પહોંચે.

ખાસ સલાહ: આ પક્ષીને તેના કુદરતી રહેઠાણમાં નજીકથી અને સ્પષ્ટ રીતે જોવા માટે, 8x42 ક્ષમતાવાળા બાયનોક્યુલર (દૂરબીન) અથવા ટેલિસ્કોપનો ઉપયોગ કરવાની ખાસ સલાહ આપવામાં આવે છે.

- [અહીં અમારા દ્વારા સૂચવવામાં આવેલા શ્રેષ્ઠ સાધનો જુઓ]

ખાસ સલાહ: આ સુંદર પક્ષીની હિલચાલને ખલેલ પહોંચાડ્યા વિના અદ્ભુત તસવીરો લેવા માટે, એક સારા વાઇલ્ડલાઇફ કેમેરા અને લેન્સનો ઉપયોગ કરવાની સલાહ આપવામાં આવે છે.

- [અહીં શ્રેષ્ઠ વાઇલ્ડલાઇફ કેમેરા જુઓ]

નિષ્કર્ષ

તિલકધારી ચોટલીયો સાપમાર એ પર્યાવરણના સંતુલન માટે અત્યંત મહત્વનું પક્ષી છે. તે સાપ અને ગરોળીની વસ્તીને નિયંત્રિત કરવામાં મદદરૂપ થાય છે. આ સુંદર શિકારી પક્ષીનું સંરક્ષણ કરવું એ આપણા જંગલોની જૈવવિવિધતા જાળવવા માટે અનિવાર્ય છે.