red wattled lapwing

Vanellus indicus

Last update: 01 Aug 2026

Read in: English Español Português हिन्दी বাংলা தமிழ் മലയാളം मराठी ગુજરાતી తెలుగు French Deutsch Русский 日本語简体中文 Italiano Tiếng Việt العربية ಕನ್ನಡ ਪੰਜਾਬੀ

Red Wattled Lapwing ની પાયાની માહિતી

Scientific Name	Vanellus indicus
Status	LC ઓછી ચિંતા
Size	32-35 cm (13-14 inch)
Colors	Brown White
Type	Waders
Family	Plovers

અન્ય ભાષાઓમાં Red Wattled Lapwing ના નામ

assamese	বালিঘোৰা
bengali	হটটিটি
gujarati	ટીટોડી
hindi	टिटहरी
kannada	ಕೆಂ ಟಿಟ್ಟಿಭ
malayalam	ചെങ്കണ്ണി തിത്തിരി
marathi	टिटवी, ताम्रमुखी टिटवी
nepali	हुटिट्याउँ
oriya	ତିତିରି
sanskrit	ताम्रमुखी टिट्टिभ
tamil	சிவப்பு மூக்கு ஆள்காட்டி

પરિચય

ટીટોડી (Red-wattled Lapwing), જેનું વૈજ્ઞાનિક નામ Vanellus indicus છે, તે એશિયામાં જોવા મળતું એક અત્યંત સજાગ અને લોકપ્રિય પક્ષી છે. તે તેની વિશિષ્ટ અવાજ અને વર્તણૂક માટે જાણીતું છે. ટીટોડી મુખ્યત્વે જમીન પર રહેતું પક્ષી છે અને તે ખેતરો તથા જળાશયોની આસપાસ સામાન્ય રીતે જોવા મળે છે.

શારીરિક દેખાવ

ટીટોડી આશરે 32 થી 35 સેમી લાંબી હોય છે. તેની મુખ્ય લાક્ષણિકતાઓ નીચે મુજબ છે:

તેની આંખોની આગળના ભાગમાં લાલ રંગની ચામડી (Wattle) હોય છે, જેના પરથી તેનું નામ પડ્યું છે.
તેનું માથું, ગળું અને છાતીનો ભાગ કાળો હોય છે, જ્યારે પીઠ અને પાંખો આછા કથ્થઈ રંગની હોય છે.
તેના પગ લાંબા અને પીળા રંગના હોય છે.
તેની ચાંચ લાલ હોય છે અને તેનો છેડો કાળો હોય છે.

રહેઠાણ

ટીટોડી સામાન્ય રીતે ગાઢ જંગલોમાં જોવા મળતી નથી. તેનો વસવાટ મુખ્યત્વે નીચે મુજબના વિસ્તારોમાં હોય છે:

કૃષિ વિસ્તારો: ખેતરો, ઘાસના મેદાનો અને વાડીઓ.
કુદરતી સ્થાનો: નદી કિનારા, તળાવોના સૂકા પટ, કળણવાળી જમીન અને ખુલ્લા મેદાનો.
તે દરિયાઈ સપાટીથી 1800 મીટર સુધીની ઊંચાઈવાળા વિસ્તારોમાં જોવા મળી શકે છે.

આહાર

ટીટોડી મુખ્યત્વે માંસાહારી પક્ષી છે, પરંતુ તે વનસ્પતિજન્ય ખોરાક પણ લે છે:

તેના મુખ્ય ખોરાકમાં બીટલ, કીડીઓ, ઉધઈ, તીડ, ઈયળો અને અન્ય નાના જીવજંતુઓનો સમાવેશ થાય છે.
તે જમીન પરથી અનાજના દાણા અને બીજ પણ ખાય છે.
ખોરાકની શોધમાં તે જમીન પર દોડે છે અને તેના મજબૂત પગ વડે જમીન ખોતરીને છુપાયેલા જીવજંતુઓ બહાર કાઢે છે.

પ્રજનન અને માળો

ટીટોડીનો માળો કોઈ ઝાડ પર નહીં, પણ જમીન પર હોય છે. તે જમીન પર એક નાનો ખાડો કરી તેમાં કાંકરા ગોઠવીને માળો બનાવે છે. માદા સામાન્ય રીતે 3 થી 4 ઈંડા મૂકે છે, જેનો રંગ જમીન સાથે એટલો ભળી જાય છે કે તેને શોધવા મુશ્કેલ હોય છે. જો કોઈ પ્રાણી માળાની નજીક આવે, તો નર અને માદા જોરથી અવાજ કરીને તેના પર હુમલો કરવાનો પ્રયાસ કરે છે.

વર્તન

ટીટોડી અત્યંત સજાગ પક્ષી છે. તે દિવસ અને રાત બંને સમયે સક્રિય હોય છે, ખાસ કરીને પૂનમની રાત્રિએ તે વધુ સક્રિય જોવા મળે છે. જ્યારે પણ કોઈ અજાણી વ્યક્તિ કે શિકારી તેની નજીક આવે, ત્યારે તે 'Did-he-do-it' જેવો તીણો અવાજ કાઢીને આખા વિસ્તારને સાવધ કરી દે છે. આ કારણે શિકારીઓ તેને એક અવરોધરૂપ પક્ષી માને છે.

સંરક્ષણ સ્થિતિ - LC ઓછી ચિંતા

ટીટોડીની વસ્તી હાલમાં સ્થિર છે અને તે IUCN ની રેડ લિસ્ટમાં 'Least Concern' (ઓછી ચિંતાજનક) શ્રેણીમાં આવે છે. જોકે, વધતું જતું શહેરીકરણ તેના કુદરતી વસવાટ માટે જોખમ ઊભું કરી શકે છે.

રસપ્રદ તથ્યો

ટીટોડી ક્યારેય ઝાડ પર બેસતી નથી, તે હંમેશા જમીન પર જ રહે છે.
તેના ઈંડા કુદરતી રીતે પથ્થરો અને જમીન જેવા રંગના હોય છે, જે તેને શિકારીઓથી બચાવે છે.
ટીટોડીને ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં વરસાદની આગાહી કરનાર પક્ષી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
તે તેના બચ્ચાંને બચાવવા માટે ઘણીવાર પાંખ તૂટી ગઈ હોય તેવો ઢોંગ કરીને શિકારીને માળાથી દૂર લઈ જાય છે.

પક્ષી નિરીક્ષકો માટે ટીપ્સ

ટીટોડીને જોવા માટે સવારનો વહેલો સમય અથવા સાંજનો સમય શ્રેષ્ઠ છે.
ખેતરો અને જળાશયોના કિનારે શાંતિથી બેસીને તેનું અવલોકન કરો.
તેના માળાની નજીક જવાનું ટાળો, કારણ કે તે ખૂબ જ રક્ષણાત્મક હોય છે અને તમારા પર હુમલો કરી શકે છે.

નિષ્કર્ષ

ટીટોડી એ ભારતીય ઉપખંડનું એક અદભૂત પક્ષી છે. ખેડૂતો માટે તે મિત્ર સમાન છે કારણ કે તે પાકને નુકસાન કરતા જીવજંતુઓ ખાય છે. તેની સજાગતા અને વિશિષ્ટ અવાજ તેને પક્ષી જગતમાં એક અલગ ઓળખ આપે છે. આપણે આ પક્ષીઓના કુદરતી વસવાટનું રક્ષણ કરવું જોઈએ.