Perching Birds

Photo by Admin

Warning: Undefined variable $by_location in /home/odescxjtd641/public_html/beefound.in/bird-details.php on line 874

Emerald-collared Parakeet

Nicopsitta calthrapae

Last update: 28 Jul 2026

Read in: English Español Português हिन्दी বাংলা தமிழ் മലയാളം मराठी ગુજરાતી తెలుగు French Deutsch Русский 日本語简体中文 Italiano Tiếng Việt العربية ಕನ್ನಡ ਪੰਜਾਬੀ

Emerald-collared Parakeet ची मूलभूत माहिती

Scientific Name	Nicopsitta calthrapae
Status	LC कमी काळजी
Size	38-42 cm (15-17 inch)
Colors	Green Red
Type	Perching Birds
Family	Parrots

ओळख

एमराल्ड-कॉलर पॅराकीट, ज्याला वैज्ञानिक भाषेत Nicopsitta calthrapae असे संबोधले जाते, हा एक अत्यंत आकर्षक आणि दुर्मिळ पोपट प्रजातीचा पक्षी आहे. प्रामुख्याने दक्षिण आशियातील विशिष्ट भागात आढळणारा हा पक्षी आपल्या चमकदार रंगांसाठी आणि नैसर्गिक सौंदर्यासाठी ओळखला जातो. 'पर्चिंग बर्ड्स' (Perching Birds) गटात मोडणारा हा पक्षी प्रामुख्याने घनदाट जंगलांमध्ये राहणे पसंत करतो. या पक्ष्याचे नाव त्याच्या गळ्याभोवती असलेल्या वैशिष्ट्यपूर्ण रंगावरून पडले आहे. या पक्ष्याला पाहणे म्हणजे निसर्गप्रेमींसाठी एक पर्वणीच असते. एमराल्ड-कॉलर पॅराकीटची संख्या सध्या काही भागात कमी होत असल्याने, त्यांच्या संवर्धनासाठी विशेष लक्ष देण्याची गरज निर्माण झाली आहे. या लेखात आपण या पक्ष्याच्या जीवनशैलीबद्दल, त्याच्या आहाराबद्दल आणि इतर रंजक माहितीबद्दल सविस्तर चर्चा करणार आहोत. निसर्गाच्या साखळीत या पक्ष्याचे स्थान अनन्यसाधारण आहे, ज्यामुळे पर्यावरणाचे संतुलन राखण्यास मदत होते.

शारीरिक रचना

एमराल्ड-कॉलर पॅराकीटचा आकार साधारणपणे ३८ ते ४२ सेंटीमीटर इतका असतो. या पक्ष्याचा मुख्य रंग गडद हिरवा असतो, जो त्याला घनदाट झाडांच्या पानांमध्ये लपून राहण्यास मदत करतो. त्याच्या गळ्याभोवती एक सुंदर 'एमराल्ड' किंवा गडद हिरव्या रंगाचा पट्टा असतो, जो त्याच्या सौंदर्यात भर घालतो. तसेच, त्याच्या शरीरावर काही भागांत लाल रंगाची छटा दिसते, जी त्याच्या हिरव्या रंगाच्या पिसांशी उठून दिसते. या पक्ष्याची चोच अतिशय मजबूत असते, जी कठीण बिया फोडण्यासाठी उपयुक्त ठरते. त्याचे पंख आकाराने लांब आणि टोकदार असतात, ज्यामुळे तो वेगाने उडू शकतो. नर आणि मादीच्या दिसण्यात थोडा फरक असू शकतो, मात्र दोन्ही अत्यंत देखणे दिसतात. त्यांच्या डोळ्यांचा रंग चमकदार असतो, जो त्यांच्या सतर्कतेचे लक्षण आहे. एकूणच, या पक्ष्याची शारीरिक रचना त्याच्या वातावरणाशी पूर्णपणे जुळवून घेणारी आहे.

नैसर्गिक अधिवास

एमराल्ड-कॉलर पॅराकीट प्रामुख्याने उष्णकटिबंधीय आणि उपोष्णकटिबंधीय घनदाट जंगलांमध्ये आढळतात. हे पक्षी उंच झाडांवर राहणे पसंत करतात, जिथे त्यांना सुरक्षितता आणि पुरेसे अन्न मिळते. ते सहसा समुद्रसपाटीपासून उंच असलेल्या डोंगराळ भागातील सदाहरित जंगलांमध्ये दिसून येतात. मानवी वस्तीपासून दूर राहणे त्यांना अधिक आवडते, त्यामुळे ते दुर्गम भागात जास्त संख्येने आढळतात. झाडांच्या ढोलीमध्ये किंवा घनदाट फांद्यांच्या आडोशाने हे आपले घरटे बनवतात. पावसाळ्यात आणि अन्नाच्या शोधात हे पक्षी एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी स्थलांतर करत असतात. जंगलांचा ऱ्हास होत असल्याने, त्यांच्या नैसर्गिक अधिवासावर परिणाम होत आहे, ज्यामुळे हे पक्षी आता काही विशिष्ट सुरक्षित क्षेत्रांमध्येच मर्यादित राहिले आहेत.

खाद्य

एमराल्ड-कॉलर पॅराकीटचा आहार प्रामुख्याने शाकाहारी असतो. ते जंगलातील विविध प्रकारची फळे, फुले, कळ्या आणि बिया खाऊन आपला उदरनिर्वाह करतात. विशेषतः स्थानिक झाडांची फळे त्यांना खूप आवडतात. ते बिया फोडण्यासाठी आपल्या मजबूत चोचीचा वापर करतात. कधीकधी ते पिकांच्या शेतातही अन्नाच्या शोधात येतात, ज्यामुळे शेतकऱ्यांचे नुकसान होऊ शकते. अन्नाची उपलब्धता असलेल्या ठिकाणी हे पक्षी थव्याने एकत्र येतात. फळांच्या बिया पचवण्याची त्यांची पचनसंस्था खूप कार्यक्षम असते. त्यांच्या आहारातील वैविध्यामुळे ते जंगलातील बीजारोपणातही महत्त्वाची भूमिका बजावतात, कारण ते फळे खाऊन बिया जंगलात इतरत्र पसरवतात. पाणी पिण्यासाठी ते नैसर्गिक पाण्याचे स्रोत जसे की ओढे किंवा तलावांकडे वळतात.

प्रजनन आणि घरटे

एमराल्ड-कॉलर पॅराकीटचा प्रजनन काळ सहसा पावसाळ्याच्या शेवटी किंवा हिवाळ्याच्या सुरुवातीला असतो. हे पक्षी झाडांच्या नैसर्गिक ढोलीचा वापर घरटे म्हणून करतात. नर आणि मादी मिळून घरट्याची स्वच्छता आणि दुरुस्ती करतात. मादी एका वेळी २ ते ४ अंडी घालते. अंडी उबवण्याची जबाबदारी प्रामुख्याने मादीची असते, तर नर या काळात अन्नाचा पुरवठा करतो. पिल्ले बाहेर आल्यानंतर, दोन्ही पालक त्यांना अन्नासाठी मदत करतात. पिल्ले मोठी होईपर्यंत त्यांना शिकारी प्राण्यांपासून वाचवणे हे पालकांचे मुख्य काम असते. त्यांचा प्रजनन दर इतर पक्ष्यांच्या तुलनेत संथ असतो, त्यामुळे त्यांच्या लोकसंख्येचे संवर्धन करणे अत्यंत आवश्यक आहे. घरट्याच्या सुरक्षिततेसाठी ते अत्यंत सतर्क असतात.

वर्तन

हे पक्षी अत्यंत सामाजिक असून ते सहसा लहान किंवा मोठ्या थव्यांमध्ये राहतात. त्यांचा आवाज खूप मोठा आणि कर्कश असतो, ज्यामुळे ते एकमेकांशी संवाद साधतात. हे पक्षी खूप चपळ असतात आणि हवेत वेगाने कलाबाजी दाखवू शकतात. सकाळच्या वेळी हे पक्षी अन्नाच्या शोधात बाहेर पडतात आणि संध्याकाळी पुन्हा आपल्या झाडांवर परततात. ते स्वभावाने थोडे लाजाळू असतात आणि मानवांचा आवाज ऐकताच उंच फांद्यांवर उडून जातात. त्यांच्यातील सामाजिक बंध घट्ट असतात आणि थव्यातील इतर सदस्यांसोबत ते खेळतानाही दिसतात. त्यांच्या हालचालींमधून त्यांची बुद्धिमत्ता दिसून येते.

संवर्धन स्थिती - LC कमी काळजी

सध्याच्या काळात एमराल्ड-कॉलर पॅराकीटच्या प्रजातीवर अधिवास नष्ट होण्याचे मोठे संकट आहे. जंगलांची तोडणी आणि शहरीकरणामुळे त्यांना राहण्यासाठी सुरक्षित जागा कमी होत आहे. काही ठिकाणी पक्षी व्यापाऱ्यांकडून त्यांची अवैध तस्करी केली जाते, ज्यामुळे त्यांची संख्या घटत आहे. आंतरराष्ट्रीय नियमांनुसार, या पक्ष्यांच्या शिकारीवर आणि व्यापारावर बंदी घालण्यात आली आहे. वन विभाग आणि पर्यावरण प्रेमी संस्था त्यांच्या संवर्धनासाठी कार्य करत आहेत. जर आपण त्यांच्या अधिवासाचे रक्षण केले नाही, तर भविष्यात हे सुंदर पक्षी दुर्मिळ होऊ शकतात.

रंजक तथ्ये

एमराल्ड-कॉलर पॅराकीट आपल्या गळ्यातील वैशिष्ट्यपूर्ण हिरव्या पट्ट्यासाठी ओळखले जातात.
हे पक्षी जंगलातील बियांच्या प्रसारासाठी एक महत्त्वाचा दुवा मानले जातात.
त्यांच्या चोचीचा दाब इतका जास्त असतो की ते कडक फळांच्या बियाही सहज फोडू शकतात.
हे पक्षी स्वभावाने खूप बुद्धिमान असून ते एकमेकांशी आवाजाच्या साहाय्याने संवाद साधतात.
त्यांचे आयुष्य नैसर्गिक वातावरणात १५ ते २० वर्षांपर्यंत असू शकते.

पक्षिमित्र किंवा निरीक्षकांसाठी टिप्स

जर तुम्हाला एमराल्ड-कॉलर पॅराकीटचे निरीक्षण करायचे असेल, तर सकाळी लवकर जंगलात जाणे उत्तम ठरेल. हे पक्षी सूर्योदयाच्या वेळी सर्वात जास्त सक्रिय असतात. तुमच्यासोबत दुर्बीण (Binoculars) ठेवणे अत्यंत आवश्यक आहे, जेणेकरून तुम्ही त्यांना दूरवरून पाहू शकाल. शांत राहा आणि गडद रंगाचे कपडे घाला, जेणेकरून तुम्ही निसर्गात मिसळून जाल. त्यांना त्रास होईल असे कोणतेही वर्तन करू नका. पक्ष्यांच्या आवाजावरून त्यांना ओळखण्याचा प्रयत्न करा. फोटोग्राफीसाठी कॅमेरा सेट करताना फ्लॅशचा वापर टाळा, कारण यामुळे पक्षी घाबरून उडून जाऊ शकतात. संयम हा पक्षी निरीक्षणाचा सर्वात महत्त्वाचा भाग आहे.

विशेष सल्ला: या पक्षाला त्याच्या नैसर्गिक अधिवासात जवळून आणि स्पष्टपणे पाहण्यासाठी, 8x42 क्षमतेची दूरबीन (Binoculars) किंवा टेलिस्कोप वापरण्याचा सल्ला दिला जातो.

- [आमच्याद्वारे सुचवलेले सर्वोत्तम टूल्स येथे पहा]

विशेष सल्ला: या सुंदर पक्षाला कोणताही त्रास न देता त्याचे उत्कृष्ट फोटो काढण्यासाठी, एका चांगल्या वाईल्डलाईफ कॅमेरा आणि लेन्सचा वापर करण्याची शिफारस केली जाते.

- [येथे सर्वोत्तम वाईल्डलाईफ कॅमेरे पहा]

निष्कर्ष

एमराल्ड-कॉलर पॅराकीट हा निसर्गाचा एक अनमोल दागिना आहे. आपल्या हिरव्या रंगाच्या छटांनी आणि चपळ हालचालींनी हे पक्षी जंगलाची शोभा वाढवतात. या पक्ष्यांच्या माध्यमातून आपल्याला निसर्गातील जैवविविधतेचे महत्त्व समजते. मानवी हस्तक्षेपांमुळे आज हे पक्षी संकटात आहेत, हे वास्तव नाकारून चालणार नाही. त्यांना वाचवणे ही केवळ वन विभागाची जबाबदारी नसून ती आपल्या सर्वांची नैतिक जबाबदारी आहे. त्यांच्या अधिवासाचे संरक्षण करणे, झाडे लावणे आणि अवैध शिकारीला विरोध करणे यांसारख्या छोट्या कृतींमधून आपण त्यांना वाचवू शकतो. पक्षी निरीक्षणासारख्या छंदांतून आपण निसर्गाशी जोडले जातो, ज्यामुळे पर्यावरणाबद्दलची आपली संवेदनशीलता वाढते. एमराल्ड-कॉलर पॅराकीटची ही माहिती तुम्हाला नक्कीच आवडली असेल. चला, आपण सर्व मिळून या सुंदर आणि दुर्मिळ पक्ष्याला त्याच्या नैसर्गिक वातावरणात सुरक्षित ठेवण्यासाठी प्रयत्न करूया. निसर्ग वाचला, तरच हे पक्षी आणि आपण सुरक्षित राहू.