purple swamphen

जांभळी पाणकोंबडी (Purple Swamphen), ज्याला शास्त्रीय भाषेत Porphyrio porphyrio म्हणतात, हा एक अतिशय सुंदर आणि आकर्षक पाणपक्षी आहे. हा पक्षी त्याच्या गडद जांभळ्या आणि निळ्या रंगासाठी तसेच त्याच्या विशिष्ट सवयींसाठी ओळखला जातो.

या पक्षाचा आकार साधारणपणे ४५ ते ५० सेमी असतो. याचे शरीर वरच्या बाजूला काळ्या रंगाचे असून गळा गडद निळा आणि खालचा भाग जांभळा असतो. याची चोच जाड, मजबूत आणि लाल रंगाची असते, तर पाय नारंगी-लाल रंगाचे असतात. चालताना हा पक्षी आपली शेपटी वारंवार वर-खाली करतो, ज्यामुळे त्याचे पांढरे पिसे (undertail) ठळकपणे दिसतात.

जांभळी पाणकोंबडी प्रामुख्याने पाणथळ जागा, दलदल आणि लव्हाळे असलेल्या भागात आढळते. पावसाळ्यात आणि पाण्याची पातळी वाढल्यावर हे पक्षी नद्यांच्या काठी किंवा किनारपट्टीवरील खाड्यांमध्ये स्थलांतर करतात. त्यांना पाण्याकाठच्या दाट वनस्पतींमध्ये राहणे आवडते.

हा पक्षी प्रामुख्याने शाकाहारी आहे. तो जलीय वनस्पतींचे देठ आणि त्यातील रस आवडीने खातो. तथापि, कधीकधी तो मेलेले मासे, बेडूक आणि कालवे किंवा गोगलगायी देखील खाताना दिसतो.

हे पक्षी लहान गटात राहतात. एका मादीसोबत एकापेक्षा जास्त नर राहतात आणि संभोग करतात. घरटे बनवण्यासाठी ते वाळलेल्या लव्हाळ्याचा (reeds) वापर करून एक प्लॅटफॉर्म तयार करतात. घरातील सर्व सदस्य, आणि कधीकधी मागील विणीतील मोठी पिल्ले देखील नवीन पिलांची काळजी घेण्यात मदत करतात. एका वर्षात हे पक्षी दोनदा विण करू शकतात.

जांभळी पाणकोंबडी एक उत्तम पोहणारा पक्षी असला तरी त्याला पाण्याकाठी वनस्पतींवर चालणे जास्त आवडते. हा पक्षी आपले अन्न पकडण्यासाठी आपल्या लांब पायांच्या बोटांचा वापर करतो. तो आपले अन्न एका पायाने (बहुतेकदा उजव्या) पकडून चोचीपर्यंत नेतो, ही त्याची एक अतिशय वैशिष्ट्यपूर्ण पद्धत आहे.

सध्या हा पक्षी संकटग्रस्त श्रेणीत नाही, परंतु पाणथळ जागांचे होणारे प्रदूषण आणि नाश यामुळे त्यांच्या नैसर्गिक अधिवासाला धोका निर्माण होऊ शकतो.

1. हा पक्षी अन्न खाण्यासाठी आपल्या पायाचा वापर एखाद्या हातासारखा करतो.
2. उड्डाण करताना हे पक्षी आपले लांब पाय शरीराच्या मागे लोंबकळत ठेवतात.
3. जरी हा पक्षी अवजड वाटत असला, तरी तो संकटाच्या वेळी वेगाने उडू शकतो.
4. या पक्षांच्या गटात नरांची संख्या माद्यांपेक्षा जास्त असते.

• या पक्षांना पाहण्यासाठी पाणथळ जागा किंवा तलावांच्या काठावर सकाळी लवकर जा.
• त्यांच्या शेपटीच्या हालचाली आणि अन्न खाण्याच्या पद्धतीचे दुर्बिणीतून निरीक्षण करा.
• हे पक्षी लाजाळू असल्याने दाट वनस्पतींच्या मागे दडलेले असू शकतात, त्यामुळे शांत राहून निरीक्षण करणे फायद्याचे ठरते.

जांभळी पाणकोंबडी हा निसर्गातील एक अतिशय वैशिष्ट्यपूर्ण आणि देखणा पक्षी आहे. त्याच्या वैशिष्ट्यपूर्ण हालचाली आणि रंगामुळे तो पक्षी निरीक्षकांमध्ये अत्यंत लोकप्रिय आहे. या पक्षांचे अस्तित्व टिकवून ठेवण्यासाठी आपल्या सभोवतालच्या पाणथळ जागांचे संरक्षण करणे अत्यंत आवश्यक आहे.