small minivet

Pericrocotus cinnamomeus

Last update: 31 Jul 2026

Read in: English Español Português हिन्दी বাংলা தமிழ் മലയാളം मराठी ગુજરાતી తెలుగు French Deutsch Русский 日本語简体中文 Italiano Tiếng Việt العربية ಕನ್ನಡ ਪੰਜਾਬੀ

Small Minivet ची मूलभूत माहिती

Scientific Name	Pericrocotus cinnamomeus
Status	LC कमी काळजी
Size	16-16 cm (6-6 inch)
Colors	Orange Black
Type	Perching Birds
Family	Cuckooshrikes

इतर भाषांमध्ये Small Minivet ची नावे

bengali	ছোট সাহেলি
gujarati	નાનો રાજાલાલ
hindi	सहेली
malayalam	തീച്ചിന്നൻ
marathi	निखार, छोटा गोमेट
sanskrit	लघु विष्फुलिंग
tamil	சிறிய மின்சிட்டு

ओळख

छोटा निखार (Small Minivet), ज्याचे शास्त्रीय नाव Pericrocotus cinnamomeus आहे, हा एक लहान आणि अतिशय देखणा पक्षी आहे. हा पक्षी प्रामुख्याने भारतीय उपखंड आणि आग्नेय आशियातील उष्णकटिबंधीय भागात आढळतो. आपल्या आकर्षक रंगांमुळे तो पक्षीप्रेमींचे लक्ष वेधून घेतो.

शारीरिक रचना

छोट्या निखारची लांबी साधारणपणे १६ सेमी असते. नर आणि मादी यांच्या रंगात फरक असतो. नराचे डोके आणि पाठीचा भाग गडद राखाडी असतो, तर पोटाचा भाग केशरी आणि पिवळसर असतो. मादीचा वरचा भाग राखाडी आणि खालचा भाग संपूर्णपणे पिवळसर असतो. त्यांची चोच काळी आणि मजबूत असते.

नैसर्गिक अधिवास

हे पक्षी प्रामुख्याने पानझडी जंगले, उष्णकटिबंधीय कोरडी जंगले, खारफुटी आणि ग्रामीण बागांमध्ये आढळतात. ते समुद्रसपाटीपासून १५०० मीटर उंचीपर्यंतच्या भागात राहू शकतात. शेतजमिनी आणि मानवनिर्मित बागांमध्येही त्यांचे अस्तित्व मोठ्या प्रमाणात दिसून येते.

खाद्य

छोट्या निखारचा मुख्य आहार कीटक आहे. त्यांच्या आहारात प्रामुख्याने खालील गोष्टींचा समावेश होतो:

कीटकांच्या अळ्या आणि प्युपा
टोळ, नाकतोडे आणि बीटल
पतंग आणि कोळी
झाडांवरील लहान कीटक

प्रजनन आणि घरटे

या पक्षाचा विणीचा हंगाम प्रदेशानुसार बदलतो. मादी कपाच्या आकाराचे सुंदर घरटे बांधते. एका वेळी मादी दोन ते चार ठिपके असलेली अंडी घालते. अंडी उबवण्याचे मुख्य काम मादी करते, तर नर तिला अन्न पुरवण्यास मदत करतो.

वर्तन

हे पक्षी सहसा लहान थव्याने फिरताना दिसतात. ते झाडांच्या फांद्यांवर बसून किंवा हवेत उडत असताना कीटक पकडण्यात अतिशय चपळ असतात. त्यांचा आवाज अतिशय बारीक आणि मधुर असतो, जो 'स्वी-स्वी-स्वी' असा ऐकू येतो.

संवर्धन स्थिती - LC कमी काळजी

सध्या छोटा निखार हा पक्षी संकटग्रस्त प्रजातींच्या यादीत नाही. निसर्गात त्यांची संख्या पुरेशी आहे, परंतु वाढते शहरीकरण आणि जंगलतोड यामुळे त्यांच्या अधिवासावर परिणाम होऊ शकतो.

रंजक तथ्ये

भारतातील विविध भौगोलिक क्षेत्रांनुसार यांच्या रंगात थोडी विविधता आढळते.
हे पक्षी उडताना कीटक पकडण्याच्या कलेत (Flycatching) निष्णात असतात.
नराचा गडद राखाडी आणि केशरी रंग त्याला इतर निखार पक्षांपासून वेगळे ओळखण्यास मदत करतो.

पक्षिमित्र किंवा निरीक्षकांसाठी टिप्स

सकाळी लवकर किंवा संध्याकाळी बागांमध्ये यांचे निरीक्षण करणे सोपे असते.
त्यांच्या विशिष्ट 'स्वी-स्वी' आवाजावरून त्यांना शोधण्याचा प्रयत्न करा.
हे पक्षी झाडांच्या शेंड्यावर बसणे पसंत करतात, त्यामुळे दुर्बिणीचा वापर करणे फायदेशीर ठरेल.

निष्कर्ष

छोटा निखार हा निसर्गातील एक अत्यंत उपयुक्त पक्षी आहे, जो कीटकांची संख्या नियंत्रित ठेवण्यास मदत करतो. त्याच्या सौंदर्यामुळे आणि चपळाईमुळे तो पक्षी निरीक्षकांसाठी नेहमीच आकर्षणाचे केंद्र ठरला आहे.